De opening van Christiaan Vinkers tijdens het Nationaal Obesitas Congres 2026 was dat stress bij het leven hoort, een leven zonder stress bestaat simpelweg niet. Maar, chronische stress is hetgeen waar dit praatje over gaat: dat kan namelijk schadelijk zijn.
Nu kan je denken dat stress iets is waar we in het heden veel mee te maken hebben (denk bijvoorbeeld aan de stress die we kunnen ervaren van oorlogen in Iran/Oekraïne, maar ook de klimaatcrisis of meer persoonlijke kwesties), maar eigenlijk is stress iets van alle tijden. Christiaan Vinkers noemde het voorbeeld uit 1938, ook toen was er stress, maar mensen met stress werden toendertijd ‘zenuwlijers’ genoemd.
Terug naar nu. Wanneer er sprake is van stress, is het belangrijk dat ons lichaam hier goed op kan reageren en vervolgens ook goed hiervan kan herstellen. Bij acute stress lukt dit goed, maar bij chronische stress is dat veel lastiger.
Iedereen heeft een zogenoemd uniek ‘stress-orkest’ in zijn of haar hoofd. Dit orkest bepaalt hoe een individu op een bepaalde stress-situatie reageert, en hoe gevoelig iemand ervoor is. Het stress-orkest bestaat uit een profiel die verschillend is voor iedereen. De werkomgeving, persoonlijke omgeving (bijv. thuissituatie), psychologie (bijv. cognitie en je persoonlijkheid) en biologie (bijv. je HPA-as en epigenetica) samen vormen je stressgevoeligheid.
Wat is dan de link met stress en obesitas? Dat bestaat uit meerdere, elkaar versterkende routes. Stress beïnvloedt bijvoorbeeld je cognitie (bijv. zelf-regulatie), je gedrag (bijv. eetgedrag en beweging), je fysiologie (bijv. HPA-as en microbioom) en biochemie (bijv. hongerhormonen) en deze factoren kunnen uiteindelijk allemaal tot obesitas leiden. Helaas gaat obesitas nog steeds gepaard met stigma, wat het stress-niveau bij een persoon nog verder kan verhogen, met een vicieuze cirkel tot gevolg.
Een klein weetje tussendoor over jeugdtrauma: 1 op de 5 mensen heeft op een manier te maken met een jeugdtrauma en dit verhoogt de kans op obesitas met 2 tot 3 keer.
Als allerlaatste werd nog het belang aangestipt van het positief blijven praten over mentale gezondheid. Er blijft een stigma op liggen, maar de vraag hóe we het beste over mentale gezondheid kunnen praten is moeilijk. Een mooie uitspraak die Christiaan Vinkers van iemand heeft gehoord die een mentaal probleem had: “ik heb een breinbreukje en met een breuk heb je tijd nodig om te herstellen, zoals je bij een kniebreuk tijd nodig hebt om te herstellen en daar gips bij nodig hebt”.
Renate E.H. Meeusen MSc.
PhD-student
Interne geneeskunde | Centrum Gezond Gewicht
Erasmus MC, Rotterdam
